Samen met onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel werkten enkele patiëntexperten aan een onderzoek rond pijn en slapeloosheid. Het onderzoek is afgerond, de resultaten werden bekendgemaakt. Onderzoeker Nils Runge maakte voor ons een samenvatting.

(Liever een kortere samenvatting? Klik dan hier.)

Verergeren slaapstoornissen chronische musculoskeletale pijn (langdurige pijn in spieren en gewrichten)? Het antwoord is misschien minder duidelijk dan we dachten.

Waarom was dit onderzoek relevant?
Slaapstoornissen, met name slapeloosheid, komen veel voor bij mensen met chronische musculoskeletale pijn, zoals aanhoudende rugpijn of artrose. Velen van ons merken dat pijn, of die nu van korte duur is of aanhoudend, het moeilijk kan maken om te slapen, en dat slecht slapen de pijn kan verergeren. Het lijkt dus voor de hand te liggen dat er een verband tussen beide bestaat.

Maar onderzoek heeft iets verrassends aangetoond: wanneer behandelingen gericht zijn op het verbeteren van de slaap, slapen mensen vaak wel beter, maar vermindert hun pijn niet altijd evenveel als we zouden verwachten.
We begrijpen niet helemaal waarom dit gebeurt. Het kan zijn dat de huidige slaapbehandelingen niet gericht zijn op de aspecten van slaap die het belangrijkst zijn voor pijn, of dat slaap en pijn niet zo direct met elkaar verband houden als we denken. Andere factoren, zoals stemming, algeheel welzijn en stress, kunnen ook van invloed zijn op zowel slaap als pijn, dus de verbanden die we zien, kunnen worden beïnvloed door deze andere factoren.

Wat is er gedaan?
Met de hulp van ReumaNet en een groep patiëntexperten hebben we een onderzoek ontwikkeld dat een eerste stap heeft gezet in de richting van een beter begrip van deze kwestie.

Om dit verder te onderzoeken, hebben we een online enquête ontwikkeld die door meer dan 1500 mensen met chronische musculoskeletale pijn is ingevuld. In de enquête vroegen we naar hun pijn en slaapgerelateerde symptomen in de afgelopen maand, evenals naar andere belangrijke aspecten zoals stemming, zorgen en sociale steun.
Zo konden we kijken hoe elk van deze factoren met de andere verband hield, rekening houdend met alle verschillende variabelen. Deze bevindingen geven ons een duidelijker beeld van hoe pijn, slaap en aanverwante factoren op elkaar kunnen inwerken. Dit kan een eerste stap zijn om toekomstig onderzoek te sturen en benaderingen te ontwikkelen om het dagelijks leven van mensen met chronische musculoskeletale pijn te verbeteren.

De bevindingen
De bevindingen verrasten ons. De verbanden tussen slaap en pijnklachten waren over het algemeen erg zwak of zelfs afwezig. Met andere woorden, na rekening te hebben gehouden met andere factoren, meldden mensen die veel pijn hadden in rust of tijdens activiteiten niet consequent slechter slapen, en mensen met slecht slapen meldden niet altijd meer pijn. Dit wijkt af van wat de meeste andere studies hebben gevonden, maar onze studie hield ook rekening met veel meer factoren tegelijk dan de meeste eerdere onderzoeken. 

Wat betekent dit voor mensen met chronische musculoskeletale pijn?
We moeten voorzichtig zijn om de bevindingen van dit eerste onderzoek niet te overinterpreteren. De resultaten zouden echter kunnen suggereren dat voor veel mensen met chronische musculoskeletale pijn slaap en pijn vrijwel los van elkaar staan en elkaar niet sterk beïnvloeden. Dat gezegd hebbende, dit onderzoek keek naar gemiddelden van een grote groep mensen, dus voor sommige individuen kan de situatie anders zijn. En omdat deze enquête de symptomen van mensen op één bepaald moment in de tijd heeft vastgelegd, kunnen we geen definitieve conclusies trekken over wat de oorzaak is van wat. Maar het helpt ons wel om het grotere geheel te begrijpen en laat zien welke factoren min of meer belangrijk kunnen zijn voor toekomstig onderzoek.

Het goede nieuws is dat de slaap nog steeds kan verbeteren, zelfs als de pijn blijft bestaan. Er zijn niet-medicamenteuze behandelingen beschikbaar die zeer effectief kunnen zijn (lees hier meer over cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid). Uit een onderzoek van Pain in Motion bleek bijvoorbeeld dat cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid mensen met chronische nek- of lage rugpijn hielp om veel beter te slapen (klik hier voor de publicatie). Zelfs als de pijn niet veel verandert, kan een betere slaap het dagelijks leven draaglijker maken en de algehele kwaliteit van leven verbeteren. 

Het volledige onderzoek vind je hier (klik hier). Helaas is het artikel niet gratis toegankelijk voor mensen die geen abonnement hebben op het tijdschrift, maar ReumaNet kan op verzoek de volledige tekst verstrekken. Stuur hiervoor een mailtje naar nele@reumanet.be.

We willen ReumaNet, onze geweldige patiëntexperten en iedereen die de enquête heeft ingevuld hartelijk bedanken. Zonder jullie was dit onderzoek niet mogelijk geweest en jullie betrokkenheid helpt bij het vormgeven van onderzoek dat echt aansluit bij de behoeften en ervaringen van mensen met chronische pijn.

Als je op de hoogte wilt blijven van onderzoek op dit gebied, kun je Pain in Motion volgen op X, Facebook of Instagram.

Dr. Nils Runge & Zosia Goossens